Қора танлилар, россияликлар ва ўзимиз; ҳаммаси маҳаллийчилик ҳақида.

Кеча  телевизордан  американинг бир  фильмини  томоша  қилдим.  Фильмда  судья  қора  танли   бир одам (ўзи  Америка  кинофильмларининг  аксариятида  негадир  доим  судьялар  қора  танлилардан  бўлади),  оқ  танли  адвокатларга,  оқ  танли  прокурорга  дўқ  ураяпти.  Тўғри,  яқин - яқингача  АҚШда  қора  танлилар  одам ўрнида кўрилмас эди. Аммо ўтган  асрнинг  иккинчи  ярмидан  вазият  ўзгарди  ва  қора танлилар  АҚШда  Барак  Обама  тимсолида  АҚШ  президенти  бўлишгача  етиб  бордилар.  Судьялар,  прокурорлар,  сенаторлар  ва  яна  аллақандай  каттароқ  амалларда  энди  қора  танлиларни  кўриб  ҳеч  ким ажабланмайди.  Бир  пайтлар  қора  танлиларни  одам  ўрнида  кўрмаган  АҚШнинг  оқ  танли  фуқаролари  энди  қора  танлиларнинг  ҳам  жамиятда,  (нафақат жамият Ер юзида ҳам)  ўзлари  билан  тенг  ҳуқуқли  эканликларига  кўникдилар.  Энди  қора  танли  прокурор,  қора  танли судья,  қора  танли  вазир,  қора  танли президент  бўлаверади.  Бунга  энди  ҳеч  ким  ажабланмайди.  Энди  оқ  танли  қиз  қора  танли йигитга  тегаверади,  қора  танли  қизга  эса  жон - жон  деб  оқ  танли  уйланаверади,  бу  уларда  одатий  ҳол  ҳисобланади. 

Ўша  фильмни  кўрар  эканман  тасаввур  қилдим;  хўш,  агар  замонанинг  зайли  билан  қандайдир  сабаб  туфайли  ўша  қора  танлиларнинг  бир  қисми  ҳозирги  кунларимизда  ёппасига  бизга  келаверса;  бири  иш  излаб,  яна  бири  ўқигани,  яна  бири  бошқа  бир  сабаб  билан,  юртдошларимиз  уларни  қандай  кутиб  олардилар?  Уларга  қандай  муносабатда  бўлардилар?  "Шу  ҳам  бир  бечора  мусофир,  узоқ  юртдан  куни  ўтмагани  туфайли  мажбурликдан  бизнинг  юртимизга  келган.  Акс ҳолда,  ўз  юртида  қийналмаса  келмас эди,  мазза  қилиб  қиш - ёз  дарахтда  сархил  бўлиб  пишиб  турган  бананни  еб  юраверарди.  Шу  учун  шу  бечорага  қўлимдан  келганча  ёрдамимни  берай,  бундан  қайтмаса  Худодан  қайтар"  дейишармиди?  Э..,  йўқ. Мени  бунга  кўзим  етмаяпти.  Ҳеч  қачон  бундай  дейишмайди.  Агар  бизда  ҳам  мамлакатимизнинг  турли  бурчакларида   ҳадеб  қора  танлилар  учрайверганида  айримларимиздан  ташқари аксариятимиз  уларни  ҳайвонот  боғида  маймунни  боласини  қилиқларини  кўриб  мазах  қилиб  ўтиргандай  "Қара  буларни, кўмир  билан  ёнма - ён  қўйса  кўмир  бундан  оқ  чиқар - ов"  деб  устидан  кулиб  ўтирардик,  уларни  турткилаб  камситардик.

Айтишингиз  мумкин  "Қора  танлини  тиригини  умрида  кўрмагандан  кейин  шунақа  ажабланади - да"  деб.  Йўқ,  бизникилар  шунақа,  қора  танлини  тиригини  илк  марта  кўрадими  ёки  анча  йиллардан  бери  кўриб  юрибдими  фарқи  йўқ;  устидан  кулиб  мазах қилаверади,  ҳақорат  қилаверади.  Шу  ўринда  сизда  яна   "Сен  қайердан  биласан?  Қачон  қора  танлиларни  юртимизга  оралатиб  қўйиб  халқимиз  уларни  камситганини,  ҳақорат  қилганини  кўрдинг?"  деган  савол  туғилиши  мумкин.  Баъзиларингиз  ҳатто  мени  "халқимизга  туҳмат  қилаяпсан"  деб  сўкиб  юборишингиз  ҳам  мумкин.  Аммо,  сўксангиз  ҳам  айтаман,  мен  аниқ  шундай  бўлишини  биламан. Ҳа биламан. Баъзи  жойларда бир қишлоқ аҳолиси иккинчи  бир  қишлоқ  аҳолисини  "буларни  биздан  зоти  паст,  бир  пайтлар  ота - боболари  ота - боболаримизга  хизматкор  бўлиб уларнинг  қўйларини  боқиб  юришган"  деб  камситиб,  хақорат  қилиб  юрганидан  биламан.  Ёки  қайсидир  бир  туман  марказида  яшайдиганлар  ўша  туманнинг  қишлоқ  ва  овулларида  яшайдиганларни  "ёввойи даштликлар"  деб  камситиб  ҳақорат  қилиб  юрганидан  биламан.  Вилоятлар  марказларида  яшовчилар  ўша  ўзининг  вилоятида  туман  марказлари  ва  қишлоқларда  яшовчиларни  "қишлоқилар  келди"  деб  камситишидан  биламан.  Пойтахтимиз  аҳолисининг (ичларида  отаси  ёки  бобоси  пойтахтга  кўчиб  бориб,  бугунги  кунда  болалари  "ман  шўттанман"  деб  отаси  ёки  бобосини  бир  пайтлар  қайсидир  бир  вилоятдан пойтахтга  кўчиб келганларини тан олмай  юрганлари  ҳам  эҳҳее  қанча)  бутун  мамлакатимиз  аҳолисини  "аватарлар",  "хариблар",  "қишлоқилар"  деб  камситиб,  ҳақорат  қилиб ўзларини бошқа  юртдошларимиздан бир калла устунроқ ҳисоблаб юрганларидан  биламан. 

Энди  ўзингиз  ўйлаб  кўринг,  бир  ота - онадан  тарқаб,  бир  динга  эътиқод  қилиб,  бир  миллатни,  бир  юртни  одами  бўла  туриб  бир - биридан  шеваси  ва  яшаш  жойи  бироз  фарқ  қилгани  ёки  бири  шаҳарда  бири  эса  қишлоқда  яшагани  учун  бир - бирини  камситиб,  бир -бирини  ҳақоратлайдиган  юртдошларимиз,  миллатдошларимиз  қайердаги  қора  танлиларни  ҳурмат  қилармиди?  Уларга  ёрдам  берармиди?  Асло  йўқ.  Ўз  юртдошини,  миллатдошини,  диндошини  камситиб  ҳақорат  қиладиган  халқ  бошқаларни  ҳеч  қачон  ҳурмат  қилмайди.  Ёрдам  бермайди.
Албатта, ҳамма юртдошларимиз, миллатдошларимиз шунақа маҳаллийчи эмас. Юртдошларимиз орасида эҳҳе қанақа олийжаноб одамлар қанча. Аммо тан олайлик кўпчилигимизда ўзини бошқалардан ўзини бир поғона юқори тутиб муомала қилиш касаллиги бор.

Шу  гапларни  ёзаяпман - у  хаёлимга   Россияда  "чёрние  чурки"  деб  камситилаётган,  ҳақоратланаётган,  ҳар  қадамда айрим  россияликлар  томонидан  турткиланаётган  ҳамюртларимиз,  миллатдошларимиз  кўз  олдимга  келди.  Шунда  ўйладим;  балки  миллатдошларимиз,  юртдошларимиз   россияликлардан  иззат - ҳурмат  кутиб умидвор бўлгунча олдин ўзларини,  бир - бирларини  иззат - ҳурмат  қилишни  ўрганишлари  керакмикин?  
Миллатдошларимиз  нафақат  юртимизда,  ўша  ёқларга  бориб  ҳам   "Биз бир миллатмиз, ҳамюртлармиз, шу  учун бўлиниб кетмай  бир-биримизни қўллайлик" дейиш ўрнига  бир - бирларига  эл  бўлмай  бири иккинчисига  маҳаллийчилик  қилиб,  бири иккинчисидан  ўзини  катта  тутиб,  бир - бирини  умуман  иззат - ҳурмат  қилмаслиги аччиқ бўлса- да ҳақиқат.   Шу  учун  ҳам  россияликлар  "булар  бир  юртдан  бўлиб,  бир  динга  эътиқод  қилиб,  битта  миллатдан  бўлиб  бир - бирини  камситса,  бир - бирини  иззат - ҳурмат  қилмаса,  нега  мен  буларни  иззат - ҳурмат  қилишим  керак?"  деб  юртида  "нон  топай"  деб  нима  юмуш  дуч  келса   малолланмай  хизматини  қилиб  юрган  юртдошларимизни   турткилайди,  ҳақорат қилади. 

Ҳа  яхшилар,  биз  турли  "маҳаллалар"га,  "туманлар"га,   "вилоятлар"га,  "пойтахтилик"  ва "қишлоқи"га   бўлинмай  яхлит  бир  "ўзбекистонлик"ка  айланишимиз  керак  ва  биз  энди  биз  учун  ажнабийга  айланган  россияликлардан  "марҳамат"  кутгунча  олдин  ўзимиз  бир - биримизга  марҳаматли  бўлишимиз,  бир - биримизни  ҳурмат  қилишимиз  ёки  марҳаматли  бўлишни  ва  бир - биримизни  ҳурмат  қилишни  ўрганишимиз  керак.  Ана  шунда  бошқаларни  ҳам  ҳурмат  қилишни  ўрганамиз  ва  ана  ўшанда  қора  танлилар  ҳам,  бошқалар  ҳам  одам  эканликларини,  улар  ҳам  бизга  ўхшаб  Одам  Атодан  тарқаган  "бани  Одам"дан  эканликларини  ва  Яратган  уларнинг  ўзларини  ҳам,  бизни  ҳам  синаш  учун  уларнинг  рангини  қора  қилиб  қўйганини  ва  тарихда  қора  танлилардан  ҳам  фазилатда  бизларнинг  ҳеч  қайсимиз  ета  олмайдиган  даражага  етган  инсонлар  етишиб  чиққанини  тушуниб  етамиз.

Саломат  бўлинглар.

Бизга АЭС керакми?

Ортда қолган 2017 йилнинг декабрь ойида Россиянинг "РосАтом" давлат корхонаси раҳбари мамлакатимизга ташриф буюрди. Унинг ташрифи ОАВ ва интернет сайтларда ёритилар экан, кўпчиликда бир савол пайдо бўлди: "Яқин йилларда Ўзбекистонда ҳам  Атом Электро Станция (АЭС) қуриладими?
Ҳозирча бу саволга аниқ жавоб йўқ, чунки бу хақда ҳеч қандай расмий хабар берилмади. Аммо "РосАтом" раҳбарининг фикрича Ўзбекистонда бемалол кичикроқ хажмда АЭС қурса бўлади ва бунга ҳамма шароит бор. Ана ўшанда Ўзбекистон ўзининг электр энергиясига бўлган эҳтиёжини тўлиқ  таъминлаб ундан ортган электр энергиясини экспорт қила олади ва электр энергиясини импорт қилувчи давлатдан уни экспорт қилувчи давлатга айланади.
Агар келажакда  Ўзбекистонда АЭС қуриладиган бўлса масаланинг энг муҳим томони  АЭСнинг хавфсизлик даражаси қандай бўлади? 2011 йилда Япониядаги "Фукусима" АЭС да юз берган ҳалокатдан сўнг одамлар ўртасида АЭСларга нисбатан ишончсизлик пайдо бўлди, шу жумладан юртдошларимизда ҳам. Аммо бир нарсани таъкидлаб кетишни хоҳлар эдик-ки "Фукусима" АЭСида содир бўлган ҳалокатдан сўнг Япониядан бошқа биронта давлатда АЭСлар фаолияти тўхтатилгани йўқ. Ҳатто жаҳон бўйлаб қурилаётган янги АЭСларнинг ҳам қурилиши давом эттирилаяпти.  Япониядаги ҳолатга келсак мамлакат бош вазири Синдзо Абе ўз чиқишларидан бирида Японияда АЭСлар фаолияти қайта тикланишини ва бу учун олдин ҳамма АЭСлар қаттиқ назоратдан ўтказилиб хавфсизлик талабларига жавоб берганлари кечиктирилмасдан қайта ишга туширилишини айтиб ўтган.

Агар АЭСларнинг дунё бўйлаб жойлашиш манзилларига қарайдиган бўлсак энг кўп АЭС Европа қитъасида (Россия билан бирга) жойлашганини кўрамиз. Иккинчи ўринда Шимолий Америка жойлашган. Учинчи ўринда Осиё қитъаси туради. Экспертларнинг фикрича яқин келажакда Осиё қитъаси АЭСлар сони бўйича дунёда биринчи ўринга чиқиб олади. Чунки дунёнинг иккинчи иқтисодиёти мақомига кўтарилган Хитойда йилдан йил электр энергиясига бўлган талаб кескин ошиб бораяпти ва ҳукумат эскиларини эксплатация қилиш билан бирга янги АЭСлар қуриш йўли билан бу муаммонинг ечимини хоҳлаяпти. Шунингдек Хиндистон ҳам  ошиб бораётган электр энергия талабларини янгидан-янги АЭСлар қуриш йўли билан қондирмоқчи. Шунингдек Веътнам давлати ўзининг илк АЭСини 2019 йилда ишга туширишни мўлжаллаяпти. Осиёнинг бошқа айрим мамлакатлари ҳам келажакда ўз давлатларида АЭСлар қуриш истиқболларини хомчўт қилмоқдалар.

Тўртинчи ўринда эса Аргентина ва Бразилияда жойлашган бир неча АЭСлари билан Жанубий Америка турибди.

Бешинчи ўринда эса Африка қитъаси жойлашган. Бу қитъада АЭСлар ҳозирча фақатгина ЖАРда бор. Аммо қитъанинг бир неча мамлакатлари яқин келажакда АЭСлар қуриб ўзларидаги электр энергияси тақчиллиги муаммосини йўқотишни режалаштираяптилар. Бу йўлда Судан илк қадамларни ташлади.  2017 йилнинг 26 декабрь куни "РосАтом" ва Судан ҳукумати ўртасида Суданда АЭС қуриш ҳақида шартнома имзоланди.

АЭСларнинг мамлакатлар бўйлаб тақсимланишида эса АҚШ мутлақ биринчи ўринда бораяпти. Бу мамлакатда юзга яқин атом реактори ишламоқда.  Кейинги ўриндаги Францияда  58 та реактор ишлаяпти. Учинчи ўринда эса ҳозирча реакторлари вақтинчалик тўхтатилиб ишламай турган бўлса-да Япония туради, 43 та атом реактори бор.

1. АҚШ.  99 реактор ишлаяпти, 4 қурилаяпти.
2. Франция. 58 реактор ишлаяпти, 4 қурилаяпти.
3. Япония. 43 бор ва уларнинг ҳаммаси ҳозир тўхтатилган.
4. Хитой.  35 реактор ишлаяпти, 22 қурилаяпти.
5.  Россия.  35 реактор ишлаяпти, 7 қурилаяпти.
6.  Жанубий Корея. 25 реактор ишлаяпти, 3 қурилаяпти.
7.  Ҳиндистон. 22 реактор ишлаяпти, 5 қурилаяпти.
8. Канада.  19 реактор ишлаяпти. Янгилари ҳозирча қурилмаяпти.
9. Украина. 19 реактор ишлаяпти.
10. Буюк Британия. 15 реактор ишлаяпти.

Энди дунёдаги АЭСларнинг энг йириклари рўйхатига қарасак ишламаётган бўлса-да Япониянинг "Фукусима" АЭС дунёдаги энг катта АЭС ҳисобланади.
Иккинчи ўринда эса Япониянинг яна бир АЭС "Касивадзава-Карива" туради.
Катталиги жиҳатдан дунёда учинчи ўринда эса Украинани "Запарожье" АЭС туради.

Энди АЭСларни мамлакат энергия ишлаб чиқаришдаги улушига қарайдиган бўлсак энг катта кўрсаткич Франция ва Украинада; АЭСлар улуши бу мамлакатларда ишлаб чиқарилаётган электр энергиясининг 50% сал ошиғроғини ташкил этади. Қолган мамлакатларда эса 1% дан 15% фоизгача бўлган кўрсаткични ташкил этади.
Дунё Атом Энергетикасини эса IAEA ( International Atomik Energy Agency, русчаси МАгАтЭ, Международное агентсво по Атомной Энергии), Халқаро Атом Энергетикаси Агентлиги бошқариб боради.

Ҳаммаммзга маълумки Ер юзида энергетика ресурслари жудаям нотекис тарқалган. Бир ҳудудда  катта-катта нефть-газ ёки кўмир конлари бўлса, иккинчи ҳудудда умуман ҳеч нарса йўқ. Ана ўша энергетика ресурслари йўқ ёки кам бўлган ҳудудларда жойлашган мамлакатларнинг аксарияти ўз мамлакатидаги энергия тақчиллигини яқин келажакда АЭСлар қуриш билан ҳал қилмоқчи. Масалан, Собиқ Иттифоқ даврида АЭСлар фақат Россия ва Украинада қурилган эди. Бошқа иттифоқдош республикаларда АЭС қурилмаган. Аммо бугунги кунда Беларусда янги АЭС қурилиши жадаллик билан давом эттирилаяпти. Қозоғистон яқин келажакда АЭС қуришни режалаштирмоқда. Шунингдек бу минтақа билан чегарадош бўлган Туркияда РосАтом билан ҳамкорликда АЭС қуриш ишлари бошлаб юборилган. Умуман олганда жаҳондаги аксарият ривожланаётган давлатлар келажакда энергия тақчиллигини  АЭСлар қуриб, фойдаланиб ҳал қилишни мўлжалламоқдалар. Тўғри, бугунги кунда дунё давлатлари орасида қуёш энергияси, шамол энергияси, ҳатто денгиз тўлқинларидан энергия олиш каби қайта тикланувчи энергия олиш технологиялари ҳам жадаллик билан ривожланиб бормоқда, аммо шу билан бирга АЭСлар қуришга ҳам асло қизиқиш камайгани йўқ. Қайта тикланувчи энергия манбалари технологияларидан кўра АЭСлар қуриш катта харажатни талаб қилгани учун кўп давлатлар ҳозирча ўзларида АЭСлар қуришни кечиктириб туришибди холос.

Энди хавфсизлик масалаларига келсак АЭСлар тарихида иккита ҳалокат бўлган. Бири Чернобиль, иккинчиси Фукусима АЭСларида. Ҳар иккаласида ҳам ҳалокатлар табий равишда эмас, балки инсон хатолари билан юз берганини ва дунёдаги қолган барча АЭСларда 500 га яқин Атом реакторларининг ишлаб турганини инобатга олсак АЭСлар одамлар ўйлаганидай хавфсизлик ва экологияга жиддий хавф соладиган иншоот эмас.

Ўтган асрнинг охирларида содир бўлган Чернобиль АЭС ва янги асрнинг бошида содир бўлган "Фукусима" АЭС ҳалокатлари одамларда  АЭСларга қарши салбий тасаввур уйғониши учун етарли бўлди. Аммо энергетика заҳираларининг  дунё бўйлаб нотекис тарқалиши, йилдан-йил ўсиб келаётган иқтисодиёт ва аҳоли сонининг ошиши ва шу каби бошқа омиллар турли давлатларда янгидан янги АЭСлар қурилишига сабаб бўлаяпти. Албатта, АЭСларнинг атроф-муҳит ва экологига зарари бўлиши мумкин, аммо энергетик мустақиллик ҳаммасидан муҳимроқдир.

Энди биз ўзимизга тегишлисига ўтсак; хўш, мамлакатимизда АЭС қуриш қанчалик истиқболли ёки аксинча бўлади. Юқорида ҳам ёздим энергия мустақиллигига эришиш ҳар бир давлат учун муҳим ҳисобланади. Шу жумладан биз учун ҳам.
Бизда шу пайтгача электр энергиясининг етишмаётгани аччиқ бўлсада ҳақиқат эди. Уни бугунги кунда ён қўшнимиз Қирғизистондан импорт қилиб олаяпмиз, келажакда Тожикистондан олишимиз ҳақида гап-сўзлар бўлаяпти, аммо мамлакатимиз учун энергетика мустақиллиги кўп нарсани англатади. Чунки четдан импорт қилиб олинадиган электр энергияси исталган вақтда тўхтаб қолиши мумкин. Бунга сиёсатчиларнинг арзимаган бир оғиз гапи ҳам сабаб бўлиши мумкин. Йўқ, мен бизнинг қўшниларимиз билан муносабатларимизни яхшилаш учун юритаётган ташқи сиёсатимиз тескари тарафга ўзгаришига ишонмайман, биз келажакда ҳам қўшниларимиз билан дўстона муносабатда бўлаверамиз, аммо уларнинг келажакда бизга нисбатан муносабатлари қандай бўлади, буни ҳам инобатга олиб қўявериш керак. Бу масаланинг муҳим бир томони.. Иккинчи томони шундан иборатки бизга электр энегиясини экспорт қилаётган Қирғизистон уни асосан ГЭСларда ишлаб чиқаради. Шу учун ҳам маълум бир йилларда об-ҳаво ноқулай келса ва ёғингарчилик кам бўлса уларда электр энергиясини ишлаб чиқариш камаяди ва буни натижасида улар бизга электр энергиясини мўлжалдан камроқ экспорт қилишлари ва шу туфайли бизда яна узилишлар бўлиши мумкин. Ана шу жиҳатдан олиб қараганда биз ўзимиздаги бор имкониятлардан фойдаланиб АЭС қурсак ва буни натижасида энергетик мустақилликка эришсак ҳам мақсадга мувофиқ иш бўлади.

РосАтом раҳбарининг юртимизга ташрифидан сўнг аҳоли орасида: "Агар бизда АЭС қуришса уни қайерда қуришади. АЭС реакторларини совутиш учун кўп сув керак, ўша сувни қайердан олишади? Унинг хавфсизлиги қандай бўлади?" деган саволлар пайдо бўла бошлади. Масаланинг бошқа жиҳатларига жавоб беришни соҳа мутахасисларига қолдириб "Унинг хавфсизлиги қандай бўлади?" деган саволга жавоб беришга уриниб кўраман.
Сиз агар дунё бўйлаб АЭСлар жойлашган ҳудудларни кўрар экансиз уларнинг аксарияти аҳоли  зич жойлашган ҳудудларда қурилганига гувоҳ бўласиз. Ҳатто ўша АҚШда ҳам ёки Хитой ва Японияда ҳам, Европа давлатларида ҳам, Украина ва Россияда ҳам АЭСлар аҳоли пунктлари орасида қурилганини кўрасиз. Ҳатто Белорусда қурилаётган янги АЭС шундоққина Беларусь-Литва чегарасига яқин ерда қурилаяпти ва АЭС билан Литва пойтахти Вильнюс шаҳрини бор йўғи 50 км масофа ажратиб турибди. Ёки бир пайтлар Собиқ Иттифоқ даврида Шарқий Европадаги собиқ социалистик лагерга кирувчи Венгрия, Болгария, собиқ Югославияда қурилган АЭСлар ҳам йирик шаҳарлар яқинида қурилган эди. Шундай экан АЭСлар пишиқ ва пухта қилиб қурилса ва кейин уни бошқаришда ҳам кучли назорат олиб борилиб хатога йўл қўйилмаса АЭСларда анча-мунчада ҳалокат содир бўлмайди. Хозирги кунда дунё бўйлаб 500 га яқин атом реакторининг ишлаб тургани ва уларнинг орасида бор йўғи иккитасида инсонларнинг хатоси билан ҳалокат содир бўлгани ҳам буни исботидир.

Албатта, келажакда мамлакатимизда АЭС қуриладими ёки йўқми буни вақт кўрсатади. Аммо энергетик мустақиллик биз учун муҳим ва долзарб муаммо бўлиб кун тартибимизда тураверади.

Бизга АЭС керакми?

Ортда қолган 2017 йилнинг декабрь ойида Россиянинг РосАтом давлат корхонасининг раҳбари мамлакатимизга ташриф буюрди. Унинг ташрифи ОАВ ва интернет сайтларда ёритилар экан, кўпчиликда бир савол пайдо бўлди: "Яқин йилларда Ўзбекистонда АЭС қуриладими?
Ҳозирча бу саволга аниқ жавоб йўқ, чунки бу хақда расмий ҳеч бир бир хабар берилмади. Аммо РосАтом раҳбарининг фикрича Ўзбекистонда бемалол кичикроқ хажмда АЭС қурса бўлади ва бунга ҳамма шароит бор. Ана ўшанда Ўзбекистон ўз ўзини бемалол электр энергияси билан таъминлаб,  электр энергиясини импорт қилувчи давлатдан уни экспорт қилувчи давлатга айланади.
Агар келажакда  Ўзбекистонда АЭС қуриладиган бўлса масаланинг энг муҳим томони бу АЭСнинг хавфсизлик даражаси қандай бўлади? 2011 йилда Япониядаги Фукисима АЭСи билан юз берган ҳалокатдан сўнг одамлар ўртасида АЭСларга нисбатан ишлнчсизлик пайдо бўлди, шу жумладан юртдошларимизда ҳам. Аммо бир нарсани таъкидлаб кетишни хоҳлар эдик-ки Фукисима АЭСида содир бўлган ҳалокатдан сўнг Япониядан бошқа биронта давлатда АЭСлар фаолияти тўхтатилгани йўқ. Ҳатто жаҳон бўйлаб қурилиши кетаётган янги АЭСларнинг ҳам қурилиши давом эттирилаяпти.  Япониядаги ҳолатга келсак мамлакат бош вазири Синдзо Абе ўз чиқишларидан бирида Японияда АЭСлар фаолияти қайта тикланишини ва бу учун олдин ҳамма АЭСлар қаттиқ назоратдан ўтказилиб хавфсизлик талабларига жавоб берганлари кечиктирилмасдан қайта ишлатилиши бошланишини айтиб ўтган.

Агар АЭСларнинг жойлашиш тартибига қарайдиган бўлсак энг кўп АЭС Европа қитъасида (Россия билан бирга) жойлашганини кўрамиз. Иккинчи ўринда Шимолий Америка жойлашган. Учинчи ўринда Осиё қитъаси туради. Экспертларнинг фикрича яқин келажакда Осиё қитъаси АЭСлар сони бўйича биринчи ўринга чиқади. Чунки дунёнинг иккинчи иқтисодиёти мақомига кўтарилган Хитойда йилдан йил электр энергиясига бўлган талаб кескин ошиб бораяпти ва ҳукумат янгидан янги АЭСлар қуриш йўли билан бу муаммонинг ечимини хоҳлаяпти. Шунингдек Хиндистон ҳам  ошиб бораётган электр энергия талабини янгидан-янги АЭСлар қуриш йўли билан қондирмоқчи. Шунингдек Веътнам давлати ўзининг илк АЭСини 2019 йилда ишга туширишни мўлжаллаяпти. Осиёнинг бошқа айрим давлатлари ҳам келажакда ўз давлатларида АЭСлар қуриш истиқболларини хомчўт қилмоқдалар.

Тўртинчи ўринда Африка қитъаси жойлашган. Бу қитъада АЭСлар ҳозирча фақатгина ЖАРда бор. Аммо қитъанинг бир неча мамлакатлари яқин келажакда АЭСлар қуриб ўзларидаги электр энергияси етишмовчилиги муаммосини йўқотишни режалаштираяптилар. Бу йўлда Судан илк қадамларни ташлади.  2017 йилнинг 26 декабрь куни РосАтом ва Судан ҳукумати ўртасида Суданда АЭС тиклаш ҳақида шартнома имзоланди.

АЭСларнинг мамлакатлар бўйлаб тақсимланишида АҚШ мутлақ биринчи ўринда бораяпти. Бу давлатда юзга яқин реактои ишламоқда.  Кейинги ўринларда эса Франция 58 та реактор ишлаяпти. Учинчи ўринда эса ҳозирча ишламай турган бўлса-да Япония туради, 43 та реактор.

1. АҚШ.  99 реактор ишлаяпти, 4 қурилаяпти.
2. Франция. 58 реактор ишлаяпти, 4 қурилаяпти.
3. Япония. 43 бор ва уларнинг ҳаммаси ҳозир тўхтатилган.
4. Хитой.  35 реактор ишлаяпти, 22 қурилаяпти.
5.  Россия.  35 реактор ишлаяпти, 7 қурилаяпти.
6.  Жанубий Корея. 25 реактор ишлаяпти, 3 қурилаяпти.
7.  Ҳиндистон. 22 реактор ишлаяпти, 5 қурилаяпти.

РосАтом раҳбарининг юртимизга ташрифидан сўнг аҳоли орасида саволлар пайдо бўла бошлади: "Агар бизда АЭС қуришса уни қайерда қуришади. АЭС реакторларини совутиш учун кўп сув керак, ўша сувни қайердан олишади?"